Gru
06
2013

Tradycje świąt bożego narodzenia

Tradycje świąt bożego narodzenia



animated-artykuł o swietach

Tradycje świąt bożego narodzenia
Boże Narodzenie, Narodzenie Pańskie – w tradycji chrześcijańskiej – święto upamiętniające narodziny Jezusa Chrystusa. Jest to stała uroczystość liturgiczna przypadająca na 25 grudnia. Boże Narodzenie poprzedzone jest okresem trzytygodniowego oczekiwania (dokładnie czterech niedziel), zwanego adwentem.

 

W Kościołach, które nadal celebrują liturgię według kalendarza juliańskiego (tzw. Kościoły wschodnie, głównie Cerkiew Greckokatolicka i Kościół prawosławny), Boże Narodzenie przypada na 25 grudnia kalendarza juliańskiego, tzn. obecnie 7 stycznia kalendarza gregoriańskiego.

Udekorowana, pachnąca, lśniąca tysiącami kolorów kojarzy nam się z ciepłem i magią Świąt Bożego Narodzenia. Choinka, bo o niej mowa to jeden z najpiękniejszych symboli, jakie pamiętamy z dzieciństwa. W okresie przedświątecznym iglaste drzewka otaczają nas wszędzie. Skąd w Polsce wziął się zwyczaj ubierania choinki?

Najstarsze informacje o świątecznie przyozdabianym drzewku pochodzą z XV i XVI wieku. Najpierw pojawił się zwyczaj wnoszenia do domu zielonej gałęzi i wieszania jej przy suficie. Później mieszkańcy przygranicznej niemieckiej Alzacji zaczęli ustawiać w domach drzewka iglaste, które przyozdabiali naturalnymi ozdobami – jabłkami, ciasteczkami, wycinankami z papieru. Wtedy kościół krytykował ten zwyczaj, uznając za obrzęd pogański. A jednak moda ubierania świątecznej choinki zyskiwała na popularności w całej Europie.

Według innych przekazów historia choinki sięga czasów starożytnego Rzymu, gdzie mieszkańcy, żeby udobruchać boga urodzaju, zdobili drzewa liściaste bluszczem i laurem. Celtowie zaś jemiołą. Egipcjanie świętowali najkrótszy dzień w roku – zimowe przesilenie, znosząc do domów zielone liście daktylowych palm, co miało symbolizować triumf życia nad śmiercią.

Tradycyjnie wieczerza wigilijna rozpoczyna się wraz z pierwszą gwiazdką na niebie. Jest to symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej, oznaczającej narodziny Jezusa, którą według Biblii na wschodniej stronie nieba ujrzeli Trzej Królowie.

Kolację, w polskiej tradycji postną, rozpoczyna modlitwą i czytaniem fragmentu Ewangelii według św. Mateusza lub Łukasza dotyczącego narodzin Jezusa, a następnie łamanie się opłatkiem z równoczesnym składaniem sobie nawzajem życzeń. Na stole, przykrytym białym obrusem z wiązką sianka pod spodem, ustawia się jedno nakrycie więcej niż jest uczestników wieczerzy. Jest ono symbolicznie przeznaczone dla niezapowiedzianego gościa. Zwyczaj stawiania dodatkowego nakrycia szczególnie upowszechnił się w XIX wieku.

tradycje swiat bozegonarodzenia

Dawno temu w Polsce

W Polsce zwyczaj ubierania choinki rozpowszechnił się i wrósł w tradycję wigilijną dość późno, dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku (w czasie zaborów). Najpierw zagościł u warszawskiego mieszczaństwa, później zawędrował do domów szlachty.

Ale nie zawsze to choinka była u nas symbolem Świąt Bożego Narodzenia. Jeszcze pierwszej połowie XX wieku, w chłopskich chałupach w kącie stawiano snop żyta, zwany dziadem, który miał zapewnić dobre zbiory w nadchodzącym roku i był pamiątką narodzenia Dzieciątka w stajennym żłobie.

Zieleń to od wieków symbol życia, zdrowia, płodności, radości, nadziei. W Polsce południowej, zwłaszcza w Małopolsce rozwidlone w kształcie krzyżyków gałązki zielonej jodły, świerku (smreku) albo sosny nazywano podłaźnikiem, sadem, podłaźniczką, bożym drzewkiem, rajskim drzewkiem lub wiechą. Wierzono, że chronią one dom przed chorobami i nieszczęściem. Podłaźnik zawieszał zawsze gospodarz. Gospodyni z dorosłymi córkami ozdabiały go jabłkami, złoconymi orzechami, łańcuchami z główek lnu i wycinanymi w różne wzory opłatkami. Pośrodku wieszano „świat” – kulistą albo graniastą konstrukcję sklejaną z opłatków.





Gospodarz przynosił choinkę w wigilijny ranek, czyli w dniu, w którym wspominamy pierwszych ludzi – Adama i Ewę. Mówiono o niej, że jest „ukradziona” innemu światu (za taki uważano las) i miała przynieść „złodziejowi” szczęście.

Magiczna moc ozdób ozdoby

Początkowo choinkę przystrajano ozdobami naturalnymi: jabłkami, pierniczkami, orzechami, zabawkami ze słomy czy papieru. Jabłka miały zapewnić zdrowie i urodę. Symbolizowały też rajski owoc, którym kuszeni byli przez diabla Adam i Ewa. Później zastąpiono je małymi rajskimi jabłuszkami, a współcześnie bombkami, nazywanymi w niektórych regionach Polski bańkami. Orzechy zawijane w sreberka miały przynieść dobrobyt i siłę, dzwoneczki oznaczały dobre nowiny i radosne wydarzenia, a aniołki – bożą opiekę nad domem. Papierowe łańcuchy na choince symbolizowały zniewolenie ludzi grzechem przez węża-kusiciela, ale według ludowych wierzeń oznaczały także scementowanie więzi rodzinnych i ochronę przed kłopotami. Najważniejszą ozdobą była gwiazda betlejemska, umiejscawiana na czubku choinki. Miała za zadanie pomagać tym co  zbłądzili wędrowcom w szczęśliwym powrocie do domu. Sama choinka to symbol życia i narodzin Zbawiciela. Ubiera się ją dopiero w wieczór wigilijny. Światełka na choince mają bronić dostępu złym mocom oraz chronić przed nieżyczliwymi spojrzeniami ludzi. Aby jednak zapalić lampki, trzeba poczekać na pojawienie się na niebie pierwszej gwiazdy.

Współczesne ozdoby to zwykle gotowe dekoracje: sztuczne bombki (szklane lub plastikowe), łańcuchy, różnorakie świecidełka. Ale w niektórych domach do łask powracają np. drewniane zabawki w kształcie choinek, aniołków, owoców.

Obecnie nikt nie wyobraża sobie Świąt Bożego Narodzenia bez przystrojonej choinki, która zawsze i starym, i młodym kojarzy się z zapachem lasu, dzieciństwa i chwytającej za serce atmosfery świąt.

orzechy zawijane w sreberka przynoszą dobrobyt i siłę;
łańcuchy wzmacniają rodzinne więzi;
światełka to światło broniące przed ciemnościami i złem;
gwiazda betlejemska ma pomagać w powrotach do domu;
dzwoneczki oznaczają dobrą nowinę i radość. sanie mikołaja

Jednak, jak mówi znane porzekadło, „co kraj, to obyczaj”. To stwierdzenie dotyczy również ozdób choinkowych w różnych krajach.

W kościele Zachodu Wigilia Bożego Narodzenia jest obchodzona 24 grudnia. W kościołach wschodnich: greckokatolickim i prawosławnym 6 stycznia (w związku z posługiwaniem się kalendarzem juliańskim), a w Kościele ormiańskim – 5 stycznia.

Dzień wigilii Bożego Narodzenia bywał też przesuwany. Według tradycji ludowej (wciąż żywej np. na Kielecczyźnie), w latach, gdy 24 grudnia wypada w niedzielę wigilia nie mogła być obchodzona, ponieważ niedziela nie przyjmuje postu. W takim przypadku wieczerzę wigilijną urządzano już w sobotę, a Boże Narodzenie świętowało się przez trzy dni.

W zwyczajach wigilijnych obecnych jest wiele elementów zaczerpniętych z obrzędowości pogańskiej, które w formie szczątkowej, nie zawsze uświadomionej, zachowały się do dziś. Obecnie w kolacji wigilijnej związki z tymi wierzeniami zachowały się przede wszystkim w potrawach, przyrządzanych głównie z ziaren zbóż, maku, miodu, grzybów, a więc typowych dla styp pogrzebowych, oraz w trzymaniu pustego miejsca przy stole dla nieznanego gościa.

W zależności od regionu i tradycji rodzinnych zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo na wigilijnym stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi, a potraw powinno być dwanaście. Każdej należy spróbować, co ma zapewnić szczęście przez cały rok. Do najbardziej typowych należą: barszcz z uszkami (wymiennie w niektórych regionach Polski z białym żurem, zupą grzybową, zupą owocową lub zupą rybną), ryby, przyrządzane na różne sposoby, z najbardziej tradycyjnym karpiem smażonym i w galarecie, kapusta z grochem, kapusta z grzybami, pierogi z kapustą, kasza z suszonymi grzybami, fasola z suszonymi śliwami, paszteciki z grzybami, kotleciki z ryżu z sosem grzybowym, kluski z makiem, cukrem i miodem, makiełki, chałka z kompotem z suszonych owoców, zupa migdałowa czy z tradycji wschodniej kulebiak, gołąbki i kutia. Na Śląsku potrawami wigilijnymi są także moczka i makówki. Zgodnie z polskim zwyczajem potrawy wigilijne powinny być postne, czyli bezmięsne i bez użycia tłuszczów zwierzęcych. Choć zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami kościelnymi w wigilię Bożego Narodzenia nie obowiązuje już zachowanie wstrzemięźliwości od spożywania mięsa, polscy biskupi zachęcają do zachowania tego zwyczaju „ze względu na wyjątkowy charakter tego dnia w Polsce

Dzień wigilijny bogaty jest w zwyczaje i przesądy posiadające rzekomo magiczną moc, zazwyczaj znajdujące swój rodowód w lokalnych, przedchrześcijańskich wierzeniach. Jednym z nich był zakaz szycia, tkania, motania i przędzenia. Uważano je za czynności szczególnie lubiane przez demony wody, które mogły zjawić się wszędzie tam, gdzie zakaz złamano. Do dzisiaj przestrzega się, aby w Wigilię nie kłócić się i okazywać sobie wzajemnie życzliwość. Przetrwał też przesąd, że jeśli w wigilijny poranek pierwszym gościem w domu będzie młody chłopiec, przyniesie to szczęśliwy rok. W małym stopniu przetrwała również tradycja umieszczania w jednym uszku w barszczu grosika, dla tego kto na niego trafił szykowało się szczęście przez najbliższy rok. Wszelkie zranienia oraz choroby w czasie świąt odbierane są jako zapowiedź kłopotów ze zdrowiem. Myśliwi tego dnia tradycyjnie udają się na polowanie, którego pomyślny wynik zapewni opiekę na cały rok patrona łowiectwa św. Huberta. Istnieje także przesąd aby spróbować każdej z dwunastu wigilijnych potraw aby nie zabrakło jej w następnym roku. Niektórzy pozostawiają w portfelu łuski z karpia, które mają przynieść szczęście.

Innym zwyczajem wieczoru wigilijnego jest śpiewanie kolęd. Często też pod choinką są prezenty, które przynosi dzieciątko, gwiazdka, Aniołek, Gwiazdor lub Mikołaj. Na Wschodzie w wigilię, przed wieczerzą, chadza się na groby bliskich.

Na wsi opłatek z wigilijnego stołu, a także potrawy, podawano bydłu i koniom, czasem nawet wprowadzając je do izby. Karmienie potrawami przygotowywanymi na Wigilię miało zabezpieczać inwentarz przed urokami czarownic i guślarek. O północy natomiast gospodarz udawał się do obory, gdyż według tradycji zwierzęta mówiły wówczas ludzkim głosem.

Na wieczerzę wigilijną zapraszano nie tylko zwierzęta domowe, ale również leśne, w tym wilki. Rozrzucano dla nich przed domem pożywienie, aby nie podchodziły pod domostwo w nowym roku.

Przypomnijmy niektóre obyczaje, charakterystyczne dla polskiego Bożego Narodzenia. Niektóre z nich przetrwały i żyją tylko na wsi, lecz wiele jest z nich jest zachowywanych także w miastach. Na wsi stawiano kiedyś często niewymłócone snopy zboża w czerech kątach izby w której odbywała się wigilijna wieczerza. Wierzono również, że o północy zwierzęta rozmawiają ludzkim językiem, lecz podsłuchanie takiej rozmowy nie przynosiło szczęścia. Powszechnym obyczajem, również i w miastach jest kładzenie siana pod obrus, którym nakryto stół wigilijny.
Najważniejszym i najbardziej wzruszającym momentem było i jest dzielenie się poświęconym opłatkiem. Staropolskie opłatki były różnokolorowe i bardzo ozdobne. Dziś opłatki są białe i ozdobnie wytłaczane
Boże Narodzenie – tak jak i Wielkanoc, jest największa kulminacją polskiego roku kulinarnego. Głównym akcentem jest wieczerza wigilijna, która jest posiłkiem postnym. Ale nasi przodkowie potrafili uczynić z tego ograniczenia prawdziwą ucztę dla podniebienia, tak, że polski post słynął szeroko na całym świecie. W zamożnych domach szlacheckich i mieszczańskich Wigilia składała się z dwunastu dań – tylu ilu było apostołów. Dominowały dania rybne przyrządzane na różne sposoby, a zwłaszcza nie mogło zabraknąć słynnego karpia lub szczupaka w szarym sosie. Niekiedy dań rybnych było tyle, że tradycyjna liczba dwunastu potraw okazywała się niewystarczająca. Ale i na to była rada – wszystkie potrawy z ryb uważano za jedno danie!
Wigilię otwierała jedna z tradycyjnych zup wigilijnych – najczęściej barszcz czerwony z uszkami, zupa grzybowa lub rzadziej – migdałowa. Oprócz dań rybnych podawano staropolski groch z kapustą, potrawy z grzybów suszonych, kompoty z suszonych owoców a także łamańce z makiem lub pochodząca ze wschodnich rejonów Polski słynna kutia oraz ciasta a zwłaszcza świąteczny makowiec.
” informacje zostały zebrane z różnych źródeł na temat świąt bożego narodzenia”

swiat-rozrywki.com





Powered by WordPress | ® świat rozrywki | Polityka cookies

  • RSS
  • Newsletter
  • Facebook
  • Google+
  • YouTube
  • Pinterest